Odmiana „wissen” – Wiem, że nic nie wiem (o wymowie)?
To jeden z najczęściej używanych czasowników. „Ich weiß es nicht” (Nie wiem tego) słyszymy non-stop. Ale czasownik wissen to gramatyczny i fonetyczny kameleon.
Wielu Polaków próbuje go odmieniać regularnie („ich wisse” – auć!). Tymczasem w liczbie pojedynczej ten czasownik zachowuje się jak modalny: zmienia samogłoskę z krótkiego „i” na dyftong „ei” i – co najważniejsze – traci końcówki w 1. i 3. osobie! Do tego dochodzi odwieczne pytanie: kiedy pisać „ss”, a kiedy „ß”? Rozszyfrujmy to.
Odmiana wissen przez osoby (Präsens)
| Osoba | Niemiecki | Wymowa (IPA) | Komentarz Eksperta |
|---|---|---|---|
| Ja wiem | ich weiß | [ɪç vaɪs] | ZMIANA! Krótkie „i” zmienia się w „ei” (aj). Uwaga: brak końcówki „-e”! |
| Ty wiesz | du weißt | [duː vaɪst] | Dyftong „aj” z tylko lekkim 'j’. |
| On/Ona/Ono wie | er/sie/es weiß | [ɛɐ̯/ziː/ɛs vaɪs] | PUŁAPKA! Tutaj NIE MA końcówki „-t”. Forma jest identyczna jak dla „ja”. |
| My wiemy | wir wissen | [viːɐ̯ ˈvɪsn] | Powrót do bazy. Mamy krótkie [ɪ] i podwójne „ss”. Skoro samogłoska jest krótka, musimy pisać „ss”, a nie „ß”. |
| Wy wiecie | ihr wisst | [iːɐ̯ vɪst] | Krótko i dynamicznie. Zauważ różnicę: weißt (ty wiesz – długie „aj”) vs wisst (wy wiecie – krótkie „i”). |
| Oni/Państwo wiedzą | sie/Sie wissen | [ziː ˈvɪsn] | Standardowa wymowa. „W” czytamy jak polskie „w” [v]. |
Okiem Eksperta: Homofony i Eszett
Dwie ciekawostki, które sprawią, że zabłyśniesz w towarzystwie:
- Kolor biały vs Wiedza:
Słowo weiß (wiem/wie) wymawiamy identycznie jak słowo weiß (kolor biały).
„Es ist weiß” (To jest białe) brzmi podobnie jak „Er weiß…” (On wie). Kontekst jest królem! - Zasada SS vs ß:
Dlaczego piszemy ich weiß, ale wir wissen?
To prosta zasada fonetyczna:
Po długiej samogłosce lub dyftongu (jak „ei”) piszemy ß.
Po krótkiej samogłosce (jak „i”) piszemy ss. - Przyczyniła się do tego reforma piśmiennictwa, o której logice piszę w podręczniku.
Wiedząc to, nigdy więcej nie zrobisz błędu ortograficznego w tym słowie!
Wiedza to potęga. Wymowa to klucz.
Nie zgaduj końcówek. Naucz się niemieckiego systemu raz, a dobrze. W moich kursach tłumaczę te zawiłości prostym językiem, bez akademickiego nadęcia.
