Gramatyka opisowa i kontrastywna: Jak przetrwać sesję na germanistyce? (Form vs. Funktion)
Zbliża się sesja. Na Twoim biurku piętrzą się kserówki z wykładów o Syntax, Morphologie i Wortbildung. Czytasz zdanie: „Angaben sind strukturunabhängige Satzglieder” i masz ochotę rzucić studiami?
Spokojnie. Gramatyka opisowa (die beschreibende Grammatik) i kontrastywna (die kontrastive Grammatik) to przedmioty, na których „poległo” wielu studentów, ale kluczem do zdania nie jest wkuwanie definicji, lecz zrozumienie logiki systemu. A najważniejsza zasada brzmi: nie myl postaci (Gestalt/Form) z funkcją (Funktion)!
1. Święty Graal: Form vs. Funktion
To najczęstszy błąd na egzaminie. Student widzi rzeczownik w bierniku (Akkusativ) i automatycznie pisze: Akkusativobjekt (dopełnienie bliższe). Błąd!
Musisz zawsze zadawać sobie dwa pytania:
- Co to jest? (forma): Czy to Nominalphrase, Präpositionalphrase, czy może zdanie podrzędne?.
- Jaką rolę odgrywa w zdaniu? (funkcja): Czy to Objekt, Subjekt, czy może Adverbialangabe?
⚠️ Pułapka Akkusativu
Spójrz na te dwa zdania:
- A) Ich esse einen Apfel.
- B) Ich arbeite den ganzen Tag.
W obu przypadkach masz Nominalphrase im Akkusativ. Ale tylko w zdaniu A jest to Akkusativobjekt (kogo? co?). W zdaniu B to Temporalangabe (jak długo?), a nie obiekt! Na egzaminie musisz to rozróżnić.
2. Obiekty: Nie każdy „Genitiv” to dopełnienie
Kolejna klasyczna pułapka z gramatyki opisowej. Widzisz Genitiv (dopełniacz) i wpisujesz Genitivobjekt. Niestety, często jest to po prostu okolicznik czasu lub przydawka.
Przykład z materiałów egzaminacyjnych:
-
- „Sie entsinnt sich des Vorfalles gut.” -> tutaj mamy prawdziwy Genitivobjekt (wymagane przez czasownik).
- „Eines Tages ist sie umgezogen.” -> To jest Genitiv, ale funkcją jest Temporalangabe (kiedy się przeprowadziła?), a nie obiekt!.
3. Angaben: Więcej niż czas i miejsce
Na poziomie studiów nie wystarczy napisać, że coś jest „okolicznikiem”. Egzaminatorzy wymagają precyzyjnej klasyfikacji semantycznej. Lokalangaben i Temporalangaben to pestka. Schody zaczynają się przy tzw. Pragmatische Angaben.
Czy potrafisz rozróżnić:
- ️ Judikative Angaben: Ocena mówiącego, np. „Leider passierte etwas ganz anderes.”.
- ️ Kautive Angaben: Asekuracja, np. „Eigentlich ist das völlig richtig.”
Na egzaminie dostaniesz zdanie i będziesz musiał nazwać ten typ. „Adverb” to za mało – to nazwa formy, a pytanie brzmi o funkcję semantyczną!
4. Słowotwórstwo (Wortbildung): Zrozum klocki
Wortbildung to osobny, ogromny dział, który często pojawia się na egzaminach. Musisz wiedzieć, czym różni się Komposition od Derivation i dlaczego w słowie Deutschlehrer drugi człon rządzi gramatycznie (Rektionskompositum).
Ponieważ jest to temat rzeka, poświęciłem mu osobny, szczegółowy wpis. Dowiesz się z niego wszystkiego o morfemach, derywacji i tajemniczych „unikale Morpheme” (jak w Brombeere).
Koniecznie przeczytaj przed egzaminem: Niemieckie słowotwórstwo: Jak budować długie słowa?
Gramatyka kontrastywna: Gdzie są pułapki?
Porównanie polskiego i niemieckiego to pole minowe. Na egzaminie mogą Cię zapytać o rzeczy, o których native speaker nawet nie myśli.
- Dlaczego w polskim jest więcej dopełnień w dopełniaczu? Bo polska negacja wymusza Genitiv! (Piotr napisał list vs Piotr nie napisał listu).
- Czy niemiecki przymiotnik „guten” w izolacji da się określić co do przypadku? Nie, bo końcówki są zneutralizowane (synkretyzm).
Masz mętlik w głowie przed egzaminem?
Wykłady są teoretyczne, a na egzaminie trzeba analizować konkretne przykłady. Attribut, Apposition, Inflektiv, Satzrahmen… Jeśli te pojęcia Cię przerażają, zapraszam na konsultacje. Rozłożymy te zagadnienia na czynniki pierwsze, żebyś na egzamin szedł z pewnością, a nie ze strachem.
